Εσυ εχεισ νευρο;

To MH σου δείχνει πώς να το βάζεις πείσμα και όχι κάτω.
Κατηγορία:
Ημερομηνία δημοσίευσης:
16/6/2015

Ακόμη πιστεύεις ότι ο βασιλιάς της φύσης είναι αυτός με το καλύτερο DNA; Γράψε λάθος: ο πραγματικός κυρίαρχος είναι εκείνος που επιβιώνει βάζοντας τους σωστούς στόχους και κυνηγώντας τους χωρίς έλεος. Εσύ, σε ποιο κομμάτι της τροφικής αλυσίδας ανήκεις;

Ηταν από αυτές τις ιδέες, που συνήθως μένουν στα τηλέφωνα, αλλά εμείς την κάναμε πραγματικότητα. Την προηγούμενη Κυριακή κανόνισα με τρεις κολλητούς από το λύκειο να πάμε για μπάσκετ να πούμε τα νέα μας. Η σύνθεση της ομάδας ήταν ιδανική: ο Μιχάλης, πολιτικός μηχανικός, ήταν πάντα ο χαλαρός τύπος, που δεν αγχωνόταν για τίποτα (ούτε καν με τη βασανιστική διαδικασία των Πανελληνίων), σαν να ήξερε πως θα βρει τον τρόπο να κάνει αυτό που έχει στο μυαλό του. Ο Γιώργος, μικροεπιχειρηματίας αλλά μεγάλος πλακατζής, είχε πάντα λίγα λεφτά στην άκρη κι όλο το ενδιαφέρον του ήταν στραμμένο στο να περνάει καλά χωρίς πολλές σκοτούρες. Επίσης, υπήρχε κι ο Πέτρος, η περίπτωση του οποίου μας απασχολούσε όλους εδώ και καιρό: δύο χρόνια άνεργος, σε άσχημη οικονομική κατάσταση και με την αυτοπεποίθησή του να έχει πιάσει πάτο, ήταν ο μόνος άνθρωπος, για τον οποίο κάποτε ορκιζό-μασταν ότι θα μας έκανε περήφανους, ακολουθώντας το όνειρό του για καριέρα στο επαγγελματικό μπάσκετ. Αυτό, όμως, δεν συνέβη ποτέ.

Το ραντεβού είχε οριστεί για τις 5.00 το απόγευμα και, όπως θα καταλάβαινα αμέσως, το σκορ του αγώνα δεν είχε καμία σημασία: από τα πρώτα κιόλας λεπτά, η συζήτηση ξέφυγε από τα αντικανονικά μας φάουλ και τις βολές που θα έκριναν το νικητή και πέρασε στο ότι όλοι μας πλησιάζαμε στη λήξη της χρυσής δεκαετίας μας (ναι, τα πρώτα -άντα τελειώνουν πολύ νωρίτερα απ’ όσο πιστεύει κανείς), αλλά το κυνήγι της επαγγελματικής και προσωπικής μας επιτυχίας έδειχνε πιο υποκειμενικό από ποτέ. Από το πρώτο λέι απ, η συνειδητοποίηση του πόσο διαφορετικοί είχαμε γίνει όλοι μας μέσα σε λίγα χρόνια με έβαλε σε σκέψεις. 

Τα προγνωστικά που δείχνουν τι πορεία θα πάρει η ζωή σου είναι λίγο-πολύ γνωστά: η ανατροφή από την οικογένειά σου, το οικονομικό επίπεδο και ο έγκαιρος εντοπισμός των στόχων σου είναι ζητήματα ζωτικής σημασίας. Με δεδομένο αυτό, όμως, υπάρχει ένα ερώτημα, που δείχνει να παραμένει αναπάντητο: γιατί κάποιοι άνθρωποι πετυχαίνουν τους στόχους τους γρηγορότερα και πιο εύκολα (ή, τουλάχιστον, έτσι φαίνεται στους υπόλοιπους), ενώ άλλοι -που φαινομενικά διαθέτουν τα ίδια προσόντα- μένουν πίσω αδυνατώντας να εξελιχθούν;

Στο θέμα της προσωπικής και επαγγελματικής επιτυχίας υπάρχει ένας αστάθμητος παράγοντας που λίγοι υπολογίζουν: το νεύρο, αυτό δηλαδή που παλαιότερα ονόμαζαν τσαγανό. Πρώτα απ’ όλα, ας δούμε λίγο τι σημαίνει αυτό. Αν το έχεις, είσαι αρκετά σκληρός κι επίμονος, ώστε να μπορείς να βλέπεις το στόχο σου ρεαλιστικά, αλλά και πολυμήχανος για να βρίσκεις την σωστή λύση σε κάθε πρόβλημα που συναντάς. Επίσης, έχεις αντοχή, υπομονή και θάρρος, δηλαδή ό,τι χρειάζεται για να επιβιώσεις στις πιο δύσκολες συνθήκες χωρίς τη βοήθεια κανενός.

Προσοχή, όμως: το νεύρο δεν πρέπει να συγχέεται με τις ικανότητές σου ως άτομο. Αντιθέτως, το νεύρο είναι αυτό που σου απομένει όταν οι ικανότητές σου σε ένα πεδίο δεν φτάνουν για να καταφέρεις αυτό που θες. Για παράδειγμα, αν οι γονείς σου έχουν πολύ λίγα χρήματα ή δεν καταφέρνουν να σου προσφέρουν τα κατάλληλα εφόδια πριν από την ενηλικίωση, αυτό που σου μένει είναι το νεύρο σου. Μάλιστα, είναι αυτό ακριβώς που μπορεί να σε κάνει να φτάσεις ή και να ξεπεράσεις τους προνομιούχους.

Οταν έχεις ένα χάρισμα ή κάποια δεξιότητα, το νεύρο σε βοηθάει να το αξιοποιήσεις πλήρως - μπορεί να μετατρέψει τη δυνατότητα που έχεις σε αληθινό επίτευγμα. Επίσης, όταν θα κοιτάξεις κάποτε πίσω σου σκεπτόμενος αυτά που έχεις καταφέρει, θα δεις ότι αυτό που σε έκανε κάθε φορά να υπερβαίνεις αυτό που οι άλλοι θεωρούσαν απλώς «μια υπόσχεση για το μέλλον» ήταν το νεύρο. Είναι το απόλυτο όπλο για να πετυχαίνεις τους στόχους σου, ακόμη κι όταν κανείς άλλος δεν καταλαβαίνει τι θέλεις να πετύχεις.

Σκέψου το κι έτσι: πόσες φορές έχεις μετανιώσει που δεν επέμεινες αρκετά σε κάτι που ήθελες μέχρι να φτάσεις στο επιθυμητό αποτέλεσμα; Ή δες το ανάποδα: πόσες φορές έχεις μετανιώσει που σπατάλησες χρόνο και χρήμα σε κάτι που φαινόταν από την αρχή ότι δεν βγάζει πουθενά; Οι περισσότεροι άντρες θα απαντούσαν ότι αυτό που τους έχει συμβεί τις περισσότερες φορές είναι το πρώτο. Αν εσύ είσαι αρκετά νέος και δεν το έχεις νιώσει ακόμη αυτό το δυσάρεστο συναίσθημα, ετοιμάσου: κάποια στιγμή θα συμβεί, εκτός, βέβαια, κι αν πιάνεις υψηλά σκορ σε ένα νέο επιστημονικό τεστ μέτρησης του νεύρου.

Πριν απο λίγα χρόνια, η Angela Duckworth, ερευνήτρια-ψυχολόγος, ξεκίνησε τις προσπάθειές της να μετρήσει επιστημονικα αυτό που ονομάζουμε «νεύρο», γιατί ήταν πεπεισμένη ότι η απόκλιση στα ποσοστά της επιτυχίας μεταξύ αντρών με τα ίδια προσόντα δεν ήταν μόνο θέμα διαφοράς IQ. Η Duckworth πήρε διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, όπου είχε καθηγητή της τον ιδρυτή του κινήματος θετικής ψυχολογίας, Martin Seligman. Εγινε μέλος μιας ομάδας ερευνητών που διερευνούσαν τα γνωρίσματα του χαρακτήρα, που εντοπίζονται στους χαρούμενους, παραγωγικούς και ψυχικά υγιείς ανθρώπους. Σε μια εργασία της, το 2007, σημείωσε ότι η νοημοσύνη κάποιου ήταν ο καλύτερος δείκτης για τη μελλοντική επιτυχία του, αλλά στη συνέχεια διατύπωσε την εύλογη ερώτηση: «Γιατί κάποιοι άνθρωποι καταφέρνουν περισσότερα από άλλους, παρόλο που διαθέτουν την ίδια νοημοσύνη;». Η απάντηση; Πολύ απλά, γιατί κάποιοι άνθρωποι διαθέτουν περισσότερο νεύρο.

Σε αυτό το συμπέρασμα έφτασε, αφού έκανε έρευνα σε 1.218 νεοσύλλεκτους, που μπήκαν στη στρατιωτική ακαδημία West Point. Με την άφιξή τους στις εγκαταστάσεις μοιράστηκε στους μελλοντικούς στρατιώτες ένα σύντομο ερωτηματολόγιο, που τους ρωτούσε τις πιθανές αντιδράσεις τους σε δηλώσεις, όπως: «Συχνά βάζω ένα στόχο, αλλά αργότερα αποφασίζω να κυνηγήσω κάποιον άλλο». Η Duckworth και οι συνάδελφοί της είχαν σχεδιάσει έτσι τις ερωτήσεις, ώστε να μπορέσουν να αξιολογήσουν το νεύρο (ή, για την ακρίβεια, την αντίληψη κάθε ατόμου για το κατά πόσο διαθέτει νεύρο), το οποίο όρισαν ως «την επιμονή και το πάθος να πετύχει κάποιος τους μακρινούς στόχους του».

Σημείωση: περίπου 1 στους 20 νεοσύλλεκτους τα παρατά κατά τη διάρκεια της πρώτης εξαντλητικής εκπαίδευσης του καλοκαιριού. Οι νεοσύλλεκτοι που τα είχαν πάει καλά στην κλίμακα μέτρησης του νεύρου δεν ήταν ανάμεσα σε αυτούς. Αυτοί που σημείωσαν σκορ μεγαλύτερα από τον μέσο όρο είχαν παραπάνω από 60% πιθανότητες να φτάσουν στο τέλος της καλοκαιρινής εκπαίδευσης χωρίς να τα παρατήσουν σε σχέση με τους συμμετέχοντες που δεν τα είχαν πάει καλά. Μερικά χρόνια αργότερα, η Duckworth επανέλαβε το πείραμα σε 1.308 μέλη της σειράς που παρουσιάστηκε το 2010. Και πάλι, τα σκορ που πέτυχαν στο ερωτηματολόγιο βοήθησαν να γίνει σωστή πρόβλεψη των επιδόσεών τους κατά την εκπαίδευση.

Επίσης, η Duckworth μοίρασε το τεστ σε 138 φοιτητές της. Οπως αποδείχθηκε, εκείνοι που είχαν μεγαλύτερο σκορ τα πήγαν καλύτερα στην ακαδημαϊκή τους πορεία από τους υπόλοιπους, παρόλο που οι ερευνητές διαπίστωσαν σύνδεση μεταξύ των υψηλών σκορ του τεστ και των χαμηλών βαθμολογιών στις εξετάσεις του πανεπιστημίου. «Ανάμεσα σε σχετικά έξυπνα άτομα, εκείνοι που δεν είναι και τόσο έξυπνοι καλύπτουν τη διαφορά που έχουν από τους υπόλοιπους δουλεύοντας πιο σκληρά και με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα» εξηγεί η Duckworth.

Ποιο είναι το συμπέρασμα; Αυτό που λέμε τσαγανό ή νεύρο είναι κάτι πραγματικό και όχι μια λέξη που έχει ξεμείνει στο λεξιλόγιό μας από τα παλιά. Μάλιστα, οι άνθρωποι που το διαθέτουν προχωρούν στη ζωή τους, αφήνοντας τους υπόλοιπους να αναρωτιούνται για τους λόγους της αποτυχίας τους. Σε περσινή της συνέντευξη, η Duckworth υποστήριξε ότι «το νεύρο είναι ένας καθοριστικός παράγοντας για το αν θα πετύχει κάποιος. Φυσικά, οι ευκαιρίες και το ταλέντο μετρούν πολύ, αλλά, σε γενικές γραμμές, οι άνθρωποι που έχουν νεύρο και αποφασιστικότητα γίνονται πιο επιτυχημένοι από τους υπόλοιπους, ειδικά όταν οι καταστάσεις στις οποίες καλούνται να αντεπεξέλθουν είναι απαιτητικές».

Στο εργαστήριο της Duckworth, επιστήμονες σαν την Claire Robertson-Kraft βρίσκονται πλέον κοντά στην οριστική απάντηση. «Την περασμένη δεκαετία, οι έρευνες έδειξαν ότι το νεύρο δείχνει ξεκάθαρα αν κάποιος θα πετύχει σε έναν μεγάλο αριθμό προκλήσεων» σου λέει. «Εχουμε μια μεγάλη ερευνητική βάση και είναι η εποχή που ιχνηλατούμε το πώς θα περάσουμε από την ακαδημαϊκή έρευνα στο να μπορούμε να καλλιεργήσουμε το νεύρο σε ανθρώπους που δεν το έχουν».

Παρόλο που η έρευνα έχει ακόμη πολύ δρόμο μπροστά της, η γνώση που έχουμε αποκτήσει έως τώρα μας έχει δείξει τις βασικές αρχές που μπορεί να ακολουθήσει κάποιος για να φτάσει πιο κοντά στην επίτευξη των στόχων του.

Θέσε ένα στόχο
Για τους ανθρώπους που έχουν νεύρο, το να βάζουν στόχους και να προσπαθούν να τους πετύχουν είναι κάτι σαν δεύτερη φύση. Βρίσκουν τι έχει περισσότερη σημασία και προγραμματίζουν τις κινήσεις τους, ώστε να το πετύχουν σίγουρα. Φυσικά, δεν φέρουν βαρέως τις δυσκολίες που τους παρουσιάζονται, αντιθέτως παίρνουν ψύχραιμα τη δουλειά που χρειάζεται να γίνει για να αντεπεξέλθουν και ξεκινούν την αναζήτηση της επιτυχίας τους χωρίς πολλές φασαρίες ή καθυστερήσεις.

Μια άλλη έρευνα στους νεοσύλλεκτους του West Point έδειξε ότι κάποιος έχει μεγαλύτερη επιτυχία στους στόχους του -π.χ., να μάθει να παίζει κιθάρα- αν το κίνητρό του είναι αγνό («γιατί του αρέσει να παίζει κιθάρα») κι όχι αν υποκινείται από άλλους παράγοντες («οι γυναίκες λιώνουν μπροστά στους κιθαρίστες»).

Εξάσκηση και πάλι εξάσκηση
Αυτό είναι το βασικό μήνυμα που βγαίνει από τις έρευνες που γίνονται τελευταία στο εργαστήριο της Duckworth. «Οι φοιτητές θεωρούν ότι το ταλέντο είναι το μόνο που μετράει» σημειώνει σε μια έρευνά της. «Μπορεί να βλέπεις σπανίως τους άλλους ανθρώπους να εξασκούνται, αλλά το σίγουρο είναι ότι σχεδόν όλοι οι διάσημοι άνθρωποι θεωρούν ότι η συνεχής εξάσκηση τους οδήγησε στην επιτυχία τους».

Αυτό που οι επιστήμονες ονομάζουν «εσκεμμένη εξάσκηση» δεν αφορά στο χρόνο που αφιερώνεις στο να κάνεις κάτι, αλλά πιο πολύ στις επιμέρους δραστηριότητες που μπορούν να βελτιώσουν συγκεκριμένες πτυχές της απόδοσής σου. Αυτό σημαίνει να δουλεύεις τα αδύναμα σημεία σου και να προσπαθήσεις να ξεπεράσεις εκείνο το όριο, στο οποίο οι δυνατότητές σου δείχνουν να τελειώνουν. Σίγουρα δεν είναι κάτι εύκολο: πρόκειται για μια διαδικασία, που μπορεί να σου δημιουργήσει σύγχυση, να δοκιμάσει τη συγκέντρωσή σου και να εξαντλήσει την υπομονή που έχεις να επαναλαμβάνεις το ίδιο πράγμα ξανά και ξανά.

Μάθε να είσαι αισιόδοξος
Οι άνθρωποι που διαθέτουν νεύρο βλέπουν τα πράγματα θετικά. Οταν συναντούν μια αναποδιά, θεωρούν ότι το πρόβλημα είναι προσωρινό και δεν θα τους τραβήξει μακριά από τον τελικό στόχο τους. Θεωρούν ότι με λίγη επιπλέον προσπάθεια θα μπορέσουν να ξεπεράσουν το εμπόδιο. Καμιά φορά, μάλιστα, κατηγορούν κάποιον άλλο για την κακοτυχία τους. Από την άλλη, εκείνοι που βλέπουν τα πράγματα απαισιόδοξα αποδίδουν τα κακά που τους συμβαίνουν σε αίτια που ξεπερνούν τις δικές τους δυνάμεις και νιώθουν πως με το παραμικρό πρόβλημα έχουν χάσει κάθε ευκαιρία να πετύχουν το στόχο τους. Με λίγα λόγια, καταστροφολογούν χωρίς τέλος κι όταν κάτι πάει στραβά, είτε πρόκειται για δικό τους λάθος είτε όχι, συνήθως κατηγορούν τον εαυτό τους για τα πάντα.

Δεν είναι δύσκολο να αλλάξεις τρόπο σκέψης. Είναι σημαντικό, όμως, πρώτα να αλλάξεις τον τρόπο που αντιμετωπίζεις τα πράγματα καθημερινά, υπενθυμίζοντας διαρκώς στον εαυτό σου πως είσαι αρκετά δυνατός κι ότι έχεις όλα τα προσόντα να τα καταφέρεις.

Οι δυσκολίες είναι μες στο πρόγραμμα
Πολλοί άνθρωποι έχουν τη λανθασμένη εντύπωση πως με το να σκέφτονται θετικά (αλλά να μη δρουν) θα φτάσουν στο στόχο τους. Το πρόβλημα είναι πως με αυτόν τον τρόπο σκέψης μπορείς να οδηγηθείς στη στασιμότητα. Η Duckworth πραγματοποίησε έρευνα παρακολουθώντας 77 μαθητές σε ένα γυμνάσιο. Η προσέγγιση της «θετικής σκέψης» εξετάστηκε συγκριτικά με ένα πιο εξελιγμένο πρόγραμμα, στο οποίο οι μαθητές κλήθηκαν να μελετήσουν τα εμπόδια που έβρισκαν στο δρόμο τους και να βρουν έναν τρόπο να τα παρακάμψουν. Αυτά τα παιδιά κατέληξαν να βελτιώσουν τη σχολική βαθμολογία τους, την παρουσία τους στην τάξη και το να συμπεριφέρονται καλύτερα από τα παιδιά, που απλώς εκτίμησαν ποια θα ήταν η καλύτερη έκβαση στο πρόβλημα που είχαν μπροστά τους. Σε άλλες μελέτες, η απλή αισιοδοξία που δεν συνοδευόταν από πράξεις αποδείχθηκε ότι δημιουργεί μεγαλύτερη ανησυχία, αίσθηση του ανικανοποίητου και δυσλειτουργία στο άτομο.

Μην ξεχνάς ποιος είναι ο στόχος
Δυστυχώς, ζούμε σε αυτό που ο επιχειρηματίας Joe Kraus ονομάζει «κουλτούρα της απόσπασης προσοχής». Οι σημερινοί έφηβοι στέλνουν 1.500 sms το μήνα. Η προσοχή που δίνουν στη σύνθεση κάθε μηνύματος θα μπορούσε να πηγαίνει σε κάτι που θα βοηθούσε στην επίτευξη της επιτυχίας τους.

Σε μελέτη του εργαστηρίου της Duckworth σε περισσότερους από 1.300 μαθητές λυκείου σε όλη την Αμερική, ο κάθε συμμετέχων έκατσε μπροστά σε έναν υπολογιστή και είχε την επιλογή είτε να λύσει βαρετά μαθηματικά προβλήματα στην αριστερή μεριά της οθόνης είτε να παρακολουθήσει ψυχαγωγικά βίντεο και να παίξει κάποιο ηλεκτρονικό παιχνίδι στη δεξιά πλευρά. Οπως αποδείχθηκε, οι μαθητές που αφιέρωσαν το χρόνο τους στο να λύσουν τα μαθηματικά είχαν 67% περισσότερες πιθανότητες να εγγραφούν σε κάποιο κολέγιο τον επόμενο χρόνο.

Γύρω στις 8.00 το βράδυ, το φιλικό με τους κολλητούς μου έφτασε στο τέλος του. Ο Μιχάλης κι εγώ πήραμε το τελευταίο παιχνίδι με 12 πόντους διαφορά. Ο Πέτρος, αν και -όπως θυμόμασταν όλοι- είχε φτάσει κάποτε να παίξει σε ομάδα της Β’ Εθνικής, ήταν σε ιδιαίτερα κακή μέρα. Σημασία, βέβαια, δεν είχε αυτό, αλλά όσα είπαμε κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων. Το στοιχείο που παρατήρησα πιο έντονα τις ώρες που περάσαμε μαζί ήταν ότι ο τρόπος που έβλεπε ο καθένας μας τη ζωή του και τις βασικές επιδιώξεις του αντικατοπτριζόταν στον τρόπο που έπαιζε στο γήπεδο: ο Μιχάλης είχε έρθει ξεκάθαρα για να κερδίσει. Ο Γιώργος είχε έρθει για τη χαρά του παιχνιδιού και αμφιβάλλω αν θα θυμόταν το σκορ από τη στιγμή που θα έφευγε από το γήπεδο. Ο Πέτρος, παρόλο που είναι αυτός που αγαπάει περισσότερο το άθλημα, έδειχνε να δίνει πιο πολύ μάχη με τον εαυτό του παρά με εμάς κάνοντας συνεχώς λάθη κι αστοχώντας στις βολές. Οσο για μένα; Την περισσότερη ώρα του παιχνιδιού σκεφτόμουν πόσο καλό θέμα θα μπορούσε να γίνει αυτή η συνάντησή μας, αλλά και κάτι ακόμα πιο σημαντικό: πώς θα ήταν η ψυχολογία του καθενός μας αν το επόμενο ραντεβού μας δινόταν σε 10 χρόνια από τώρα. 

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΩΡΑ ΣΤΟ MH

ΣΧΟΛΙΑ

vivlos300.gif