Θανασιμα Μυστικα

Το να πάρεις ένα μυστικό στον τάφο, θα μπορούσε τελικά να επιταχύνει την άφιξή σου στο νεκροταφείο.
Ημερομηνία δημοσίευσης:
23/12/2014

Σταμάτα, λοιπόν, να τα κρατάς μέσα σου, απαλλάξου από το φορτίο και θωράκισε την υγεία σου.

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΔΕΝ ΤΗΝ ΕΙΧΕ ΑΠΑΤΗΣΕΙ. Ο Γιάννης μόλις είχε γνωρίσει τη Μαρία κι εκείνη την εποχή, τα ραντεβού τους έμοιαζαν περισσότερο με εξόδους δύο καλών φίλων, τελειώνοντας μερικές φορές με ένα φιλί στο μάγουλο, άλλες με μια αγκαλιά κι άλλοτε με μια αμήχανη χειραψία. Εκείνη την περίοδο εμφανίστηκε μια παλιά του κοπέλα για ένα Σαββατοκύριακο κι ο Γιάννης κοιμήθηκε μαζί της. Πώς θα μπορούσε να ξέρει τότε ότι η Μαρία θα κατέληγε να είναι ο έρωτας της ζωής του, η μητέρα των παιδιών του, ο άνθρωπος που δεν θα μπορούσε ποτέ να του κρατήσει κάτι κρυφό; «Ενιωθα απίστευτες ενοχές γι’ αυτό, ειδικά όταν φάνηκε πλέον ότι το μέλλον μας θα ήταν κοινό» λέει ο Γιάννης, 42 ετών, ο οποίος εκείνη την εποχή ήταν 27. 

Ηθελε και είχε ανάγκη να πει στη Μαρία για εκείνο το Σαββατοκύριακο, αλλά στην αρχή έμοιαζε πολύ νωρίς και μετά του φαινόταν ότι ήταν πια πολύ αργά. «Το έφτιαξα στο μυαλό μου σαν το χειρότερο πράγμα και όσο περισσότερο περίμενα τόσο πιο δύσκολο γινόταν να της το πω». Το βασανιστήριο που υπέμενε ήταν περισσότερο από ψυχικό. Αισθανόταν απαίσια και σωματικά, ήταν μονίμως νευρικός και είχε έναν επίμονο πόνο πίσω από τα μάτια. «Αυτό ξεπερνούσε κατά πολύ τις συνήθεις τύψεις» λέει. «Εμοιαζε με τρύπα που διάβρωνε το στομάχι μου».

ΘΑ ΣΟΥ ΠΟΥΜΕ ΕΝΑ ΜΙΚΡΟ ΜΥΣΤΙΚΟ: ο όρκος να κρατήσεις κάποια πράγματα στη ζωή σου κρυφά (αθώα ψέματα που είπες και ποτέ δεν αποκάλυψες, τραύματα που μπορεί να προκάλεσες σε άλλους χωρίς να τα αναγνωρίσεις, ντροπιαστικές ή τραυματικές εμπειρίες, θαμμένες στο μυαλό σου) μπορεί να σε τρώει με τρόπους και σε βαθμό που δεν αντιλαμβάνεσαι.

«Εκτός αν είσαι αντικοινωνικός, η διαφύλαξη αρνητικών μυστικών επηρεάζει και τη σωματική σου υγεία» λέει ο Reef Karim, επίκουρος καθηγητής ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας. «Χωρίς καμία αμφιβολία» συμφωνεί ο James Pennebaker, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Τέξας. «Κάθε χρόνος αναδεικνύει νέα στοιχεία για τους κινδύνους της υγείας από τη διαφύλαξη σκοτεινών μυστικών».

Οι ερευνητές έχουν ανακαλύψει, για παράδειγμα, ότι το να κρατάς μυστικά μπορεί να κινητοποιήσει ένα χρόνιο κύμα ορμονών του στρες, ειδικά της κορτιζόλης, που μπορεί να προκαλέσει όλα τα είδη των προβλημάτων υγείας, συμπεριλαμβανομένων των γαστρεντερικών διαταραχών, του εξασθενημένου ανοσοποιητικού συστήματος, της αυξημένης αρτηριακής πίεσης και της απώλειας μνήμης. Το μυαλό σου πρέπει να παλεύει για να εκτελεί φυσιολογικές λειτουργίες, ενώ εκτρέπει τις εφεδρείες, που είναι απαραίτητες για να διατηρούν το μυστικό, εξηγεί ο νευροχειρουργός Gobal Chopra, επίκουρος καθηγητής στο πανεπιστήμιο Ντιουκ.

«Για να διαχειριστείς την αναντιστοιχία ανάμεσα στο τι έχεις κάνει και τον κόσμο γύρω σου απαιτείται η επιπρόσθετη χρήση του προμετωπιαίου φλοιού και της αμυγδαλής» λέει ο Chopra. «Οταν ο εγκέφαλός σου συντηρεί δυο αντίθετους στόχους, η σύγκρουση δημιουργεί στρες». Το στρες δεν καταστρέφει μόνο τη σωματική σου υγεία, αλλά έχει και βαρύ συναισθηματικό τίμημα, που μπορεί να επηρεάσει όλες τις σχέσεις σου. «Αυτό οφείλεται στο ότι συντηρούμε ένα ψέμα, κάτι που είναι απατηλό ή που δημιουργεί αρνητική ενέργεια» λέει ο Karim. «Τα αισθήματα ενοχής, τα συναισθήματα για το άτομο από το οποίο κρατάμε το μυστικό ή τα συναισθήματα για τους εαυτούς μας θα μας κάνουν να αποσυνδεθούμε με κάποιον τρόπο. Συχνά, δεν το καταλαβαίνουμε ότι μας συμβαίνει, αλλά τελικά μας επιβαρύνει».

Η ιδέα ότι τα μυστικά είναι τοξικά φτάνει πίσω στις ημέρες των σανδαλοφόρων φιλοσόφων, που σύχναζαν στις αρχαίες αγορές. Τον 3ο αιώνα μ.Χ., ο λόγιος και θεολόγος Ωριγένης θεωρούσε τα μυστικά δηλητηριώδη κι επέμενε ότι ο μόνος τρόπος να τα ξεφορτωθείς ήταν να τα βγάλεις στη φόρα. Η πρωτοχριστιανική λογοτεχνία αναφέρει την εξομολόγηση σαν φάρμακο και τον ιερέα σαν το γιατρό της ψυχής. Επίσης, τη δεκαετία του ’30, ένας πρόδρομος των Ανώνυμων Αλκοολικών, το Oxford Group, εξέφρασε την αντίληψη της θεραπευτικής δύναμης της εξομολόγησης σε ένα από τα πιο διαχρονικά ρητά που αποτελεί και το κλειδί της ανάρρωσης: «Είσαι τόσο άρρωστος όσο και τα μυστικά σου».

ΟΛΟΙ ΕΧΟΥΜΕ ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΜΑΣ. Η αλήθεια είναι ότι, σύμφωνα με ερευνητές στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα, περίπου το 95% των ανθρώπων διατηρούν τουλάχιστον λίγα καλά κρυμμένα μυστικά στο ντουλάπι τους. Δεν κρύβω κάτι ιδιαίτερα σκανδαλώδες (κι αν το έκανα, σίγουρα δεν θα το αποκάλυπτα στους χιλιάδες αναγνώστες του Men’s Health). Κρίνοντας, όμως, από το πόσο υπέφερα κρατώντας ακόμα κι ένα μικρό μυστικό μπορώ να φανταστώ τι θα μπορούσαν να κάνουν σε κάποιον πιο σοβαρά θέματα.

Πέρυσι παραμονές Χριστουγέννων είχαμε πάει για ψώνια με τη γυναίκα μου. Βρήκαμε πολύ καλές τιμές και προσφορές και χαλάσαμε πολλά λεφτά. Ντρέπομαι, αλλά όσο η γυναίκα μου έψαχνε για δώρα, μια ταμίας περνούσε στην πιστωτική μου μια καινούργια βιντεοκάμερα που βρήκα σε προσφορά. Ξέροντας πόσο εκνευρίζεται η γυναίκα μου όταν αγοράζω καινούργια gadget, την έβαλα στο πορτμπαγκάζ του αυτοκινήτου χωρίς να της πω τίποτα.

Αφησα να περάσουν μερικές ημέρες, χωρίς να αναφέρω κάτι για την αγορά μου, κρύβοντας την κάμερα μέχρι να βρω την κατάλληλη στιγμή. Μετά από δύο εβδομάδες στομαχόπονου κι ενοχών, τελικά της το ξεφούρνισα. Θύμωσε λιγότερο απ’ όσο περίμενα (και θα ήταν ακόμα λιγότερο, μου δήλωσε, αν της το είχα πει κατευθείαν). Εγώ, από την άλλη, αισθάνθηκα ότι, επιτέλους, μπορούσα να πάρω βαθιά ανάσα. 

Σύμφωνα με τον Dale Larson, ψυχολόγο στο πανεπιστήμιο Santa Clara, ο οποίος έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της καριέρας του στην επίδραση των μυστικών: «Αυτό είναι ένα κλασικό παράδειγμα του είδους των μυστικών που μπορεί να κάνουν κακό. Η εμμονή γύρω από αυτό οδηγεί σε επίμονη ντροπή κι όταν τελικά το μυστικό αποκαλύπτεται, μπορεί να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη σε μια σχέση».

Πράγματι, γινόμαστε εμμονικοί. Στη δεκαετία του ’90, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνιας βρήκαν ότι η διατήρηση μυστικών, ακόμα και των φαινομενικά ασήμαντων, μπορεί να προκαλέσει συμφόρηση σκέψεων, σε σημείο που να δημιουργηθεί ψυχοπαθολογία.

Η ΛΕΞΗ ΜΥΣΤΙΚΟ ΣΗΜΑΙΝΕΙ «ΑΠΟΚΡΥΦΟ, παρατημένο, κρυμμένο, ιδιωτικό». Δεν είναι παράξενο, λοιπόν, το ότι η άρση του βάρους της απόκρυψης μπορεί να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά. Αυτή ακριβώς η μεταφορά, «το βάρος της απόκρυψης», ήταν που κινητοποίησε τους ερευνητές από το πανεπιστήμιο Tufts και τρία ακόμα μεγάλα πανεπιστήμια να διερευνήσουν αν οι άνθρωποι αισθάνονται πραγματικά βάρος από την απόκρυψη πληροφοριών. Οι επιστήμονες, προκειμένου να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα, σχεδίασαν μια σειρά από πειράματα.

Στο πρώτο πείραμα ζητήθηκε από 40 άτομα να σκεφτούν ένα μικρό ή μεγάλο μυστικό και στη συνέχεια να υπολογίσουν την κλίση ενός λόφου. Το αποτέλεσμα: όσο μεγαλύτερο ήταν το μυστικό τόσο πιο ανηφορικός τους φαινόταν ο λόφος.

Στη δεύτερη ομάδα συμμετεχόντων ζητήθηκε να σκεφτούν ασήμαντα ή σοβαρότερα μυστικά και παράλληλα να πετάξουν ένα μικρό πουφ σε ένα στόχο, περίπου 2,5 μέτρα μακριά. Εκείνοι με τα σοβαρά μυστικά το πετούσαν πιο μακριά, πράγμα που υποδήλωνε ότι θεωρούσαν ότι ο στόχος ήταν πιο μακριά. Στο τρίτο τεστ συμμετείχαν άτομα που είχαν απατήσει το/τη σύντροφό τους, αλλά δεν το είχαν αποκαλύψει. Οταν τους ζητήθηκε να υπολογίσουν πόση προσπάθεια κι ενέργεια θα χρειάζονταν για να κάνουν έξι δοκιμασίες, όσοι έφεραν βαρέως την παρεκτροπή τους έβρισκαν τις δοκιμασίες περισσότερο δύσκολες και απαιτητικές.

Τίποτε από τα παραπάνω δεν φαίνεται αξιοπερίεργο στην οικογενειακή σύμβουλο Deborah Corley, συγγραφέα του βιβλίου Disclosing Secrets: When, to Whom, & How Much to Reveal. Μάλιστα, αναφέρει ότι είχε πολλούς πελάτες, που δήλωναν έντονο άγχος, δυσκολίες με τον ύπνο ή αίσθημα κατάθλιψης. «Οταν τους έκανα περισσότερες ερωτήσεις, ανακάλυπτα ότι τα συμπτώματά τους πήγαζαν από την αδυναμία τους να μοιραστούν κάτι που απέκρυπταν».

ΑΝ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΕΠΑΛΗΘΕΥΟΝΤΑΙ -ΑΝ Η ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΥΣΤΙΚΩΝ μας βλάπτει σωματικά, συναισθηματικά και πνευματικά- τότε η απάντηση θα μπορούσε να είναι πολύ απλή: πρέπει με θάρρος να έρθουμε αντιμέτωποι με αυτά που κρύβουμε. Μπορεί, πραγματικά, να είναι τόσο απλό. Το 2013, μετά τις πρώτες μελέτες τους για το φορτίο των μυστικών, ο Michael Slepian και οι συνάδελφοί του από το Στάνφορντ ερεύνησαν το αν η αποκάλυψη θα έφερνε ανακούφιση. Η απάντηση ήταν θετική. Σε κάθε περίπτωση, οι συμμετέχοντες αισθάνθηκαν ότι τους έφυγε ένα βάρος, δίνοντας μάλιστα την έντονη εντύπωση ότι ξεφορτώθηκαν παράλληλα κι ένα πραγματικό, φυσικό βάρος.

Υπάρχει, όμως, ο κίνδυνος ότι, ξαλαφρώνοντας, μπορεί να μεταφέρεις ένα συναισθηματικό βαρίδι σε κάποιον άλλο. Ας πάρουμε, για παράδειγμα, την περίπτωση της μιας και μοναδικής συζυγικής απιστίας. Αν θες να το βγάλεις από μέσα σου, μόνο και μόνο για να ελαφρύνεις τη συνείδησή σου και ξέροντας ότι δεν θα το ξανακάνεις ποτέ, κράτα το στόμα (και το φερμουάρ του παντελονιού σου) κλειστό, σε συμβουλεύει ο Bruce Stevens, επίκουρος καθηγητής κλινικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καμπέρα στην Αυστραλία. «Οταν υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να τιναχτεί στον αέρα ένας γάμος, είναι καλύτερα να το κρατήσεις μυστικό, εφόσον βέβαια η περιπέτεια έχει λήξει κι ανήκει τελεσίδικα στο παρελθόν» σου λέει (βέβαια, υπάρχουν περιπτώσεις, στις οποίες ο άπιστος δεν έχει επιλογή: αν, για παράδειγμα, έχεις εκθέσει τη σύντροφό σου στον κίνδυνο ενός σεξουαλικώς μεταδιδόμενου νοσήματος).

Τι γίνεται όμως με τη φθορά που προκαλεί η διατήρηση του μυστικού; Μπορεί να μετριαστεί αν το εξομολογηθείς σε κάποιον άλλο (για παράδειγμα, σε κάποιον ψυχολόγο ή σύμβουλο), ο οποίος μπορεί να σε βοηθήσει να διαχειριστείς τις ενοχές και την ντροπή που αισθάνεσαι. Επίσης, θα σε καθοδηγήσει να διευθετήσεις ζητήματα που υποβόσκουν και ίσως σε οδήγησαν στην απιστία εξαρχής.

Ο Pennebaker, από το Πανεπιστήμιο του Τέξας, μετρά δύο δεκαετίες πειραμάτων σχετικά με τη «θεραπευτική του γραψίματος». Πρόκειται για ένα πρόγραμμα, στο οποίο οι συμμετέχοντες καταγράφουν τα εσώψυχά τους στο χαρτί για 15-20 λεπτά την ημέρα, επί τέσσερις συνεχείς ημέρες. «Εκφράζοντας την εμπειρία με λέξεις, την οργανώνεις, κάτι που είναι πολύ δύσκολο να γίνει χωρίς να το γράψεις» λέει ο Pennebaker. «Οι άνθρωποι κοιμούνται καλύτερα μετά το γράψιμο» συνεχίζει. «Οι βαθμοί των φοιτητών βελτιώνονται, πάνε λιγότερο συχνά στο γιατρό. Το ανοσοποιητικό τους σύστημα λειτουργεί καλύτερα. Μετά από μήνες, μας λένε ότι αυτή η εμπειρία τους άλλαξε τη ζωή».

Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΘΥΜΑΤΑΙ ΟΤΑΝ ΤΟ ΒΑΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΚΟ του μυστικό έγινε αβάσταχτο. Με τη Μαρία περνούσαν τη μελιστάλαχτη φάση τους, με ατελείωτα χουζούρια τις Κυριακές αγκαλιά στο κρεβάτι, τρελά ερωτευμένοι, να περνούν τις περισσότερες νύχτες μαζί. Το μέλλον ήταν ξεκάθαρο και ο Γιάννης ήταν πανευτυχής. Ανάμεσά τους, όμως, υπήρχε το Μυστικό. Σε μια τέτοια στιγμή, τυλιγμένοι στα σκεπάσματα, η Μαρία τον κοίταξε και του είπε: «Χαίρομαι που δεν έχουμε μυστικά μεταξύ μας». Αυτό ήταν. «Ηξερα ότι ήταν ή τότε ή ποτέ» λέει. «Με πλημμύρισαν οι ενοχές και της το είπα. Ετσι απλά. Σίγουρα δεν τη χαροποίησε κιόλας, η όλη κατάσταση ήταν ξενέρωτη». Με τη συνείδησή του, όμως, καθαρή πια, λίγο αργότερα της έκανε πρόταση γάμου.

ΣΧΟΛΙΑ